Jak pozbyć się mułu ze stawu?

Przez lata staw może funkcjonować prawidłowo, jednak z czasem woda traci przejrzystość, pojawia się nieprzyjemny zapach, a na dnie tworzy się coraz grubsza warstwa osadu dennego zwanego mułem. Akwen traci swoje pierwotne funkcje usługowe co sprawia, że pływanie, wędkowanie czy też kąpiele stają się niemożliwe. To częsty problem, ale możliwy do opanowania, dotyczy coraz większej ilości akwenów ale dzięki odpowiedniej rewitalizacji akwenu jest możliwy do rozwiązania.W tym artykule dowiesz się, skąd w akwenie biorą się osady denne, jak ocenić skalę zamulenia oraz dlaczego w przypadku nagromadzonego mułu najbardziej skutecznym rozwiązaniem jest nieinwazyjne usuwanie metodą refulacji. Omawiam również metody biologiczne, które mogą wspierać ekosystem zbiornika, jednak nie eliminują fizycznie zalegającej warstwy osadu. Wyjaśnię, jak skutecznie, bezpiecznie a przy tym ekonomicznie usunąć nagromadzone osady denne, jak je zagospodarować oraz w jaki sposób pielęgnować akwen aby był utrzymany w dobrym stanie technicznym oraz służył środowisku.

Dlaczego osady denne gromadzą się w akwenach i skąd się biorą ?

Osady denne powstają na skutek rozkładu roślinności wodnej, liści drzew opadających na lustro wody oraz resztek organicznych. Materia ta z biegiem czasu tworzy powiększającą się miękką warstwę która stopniowo wypełnia niecę akwenu.

Dodatkowo do przyrostu warstwy osadu dennego przyczyniają się spływy ze zlewni.

Nawozy, ziemia z erozji brzegów i materiał niesiony dopływami zasilają akwen w fosfor i azot powodując jego przeżyźnienie skutkujące zakwitami glonów oraz nadprodukcję biomasy która następnie opada na dno.

Żerujące w osadach duże ryby karpiowate takie jak karpie i karasie powodują wzniecanie osadów dennych co pogarsza klarowność wody oraz warunki tlenowe w akwenie.

W przypadku planowanej rewitalizacji akwenu warto skontaktować się z firmą specjalizującą się w dziedzinie rewitalizacji akwenów, która posiada zaplecze merytoryczne, naukowe oraz technologiczne.

Jak zmierzyć grubość osadu dennego w akwenie oraz ocenić jego ilość?

Pomiar grubości warstwy osadu w akwenie można wykonać w prosty sposób, np. przy użyciu łaty pomiarowej z podziałką lub sztywnej tyczki, którą opuszcza się do poziomu wierzchniej warstwy osadów, a następnie pogrąża w mule aż do momentu wyczucia oporu twardego podłoża, czyli pierwotnego dna akwenu, co pozwala określić grubość warstwy osadu. Ilość osadu zalegającego w akwenie mierzona jest w m3 i obliczana poprzez pomnożenie zmierzonej wcześniej warstwy osadu przez powierzchnię akwenu.

Zapach siarkowodoru, letnie śnięcia ryb i zanik strefy przybrzeżnej to sygnały, że osad szkodzi ekosystemowi.

Warstwa osadu, nawet jeśli nie przekracza kilkunastu centymetrów, w praktyce oznacza realne zmniejszenie głębokości zbiornika. Metody biologiczne mogą wspierać procesy rozkładu materii organicznej, jednak nie eliminują nagromadzonego osadu z dna.

Planowanie rewitalizacji akwenu warto rozpocząć od kontaktu z firmą specjalizującą się w tej dziedzinie, która posiada zaplecze merytoryczne, naukowe oraz technologiczne.

Kiedy wybrać metody biologiczne, a kiedy nieinwazyjne usuwanie osadów metodą refulacji?

Metody biologiczne, sprawdzają się, gdy:

celem jest czasowa poprawa parametrów wody (przejrzystość, ograniczenie zakwitów), a nie przywrócenie pierwotnej głębokości i pojemności retencyjnej
warstwa osadu jest niewielka
problem wynika głównie z nadmiaru biogenów, które można ograniczyć u źródła
akceptowane jest ryzyko braku osiągnięcia efektu (w przypadku gdy mikroorganizmy nie znajdą naturalnych warunków do zaadoptowania się w akwenie)
akceptowane jest ponoszenie kosztów stałej kontroli oraz działań podtrzymujących

Metody biologiczne mogą wspierać procesy zachodzące w zbiorniku, ale nie usuwają fizycznie warstwy osadu z dna i nie zastępują odmulania, gdy celem jest realne usunięcie nagromadzonego osadu dennego.

Metoda nieinwazyjnego usuwania osadów metodą refulacji ma sens, gdy:

potrzebne jest szybkie zwiększenie głębokości i pojemności
planowane są prace rekreacyjne, np. budowa plaży czy przebudowa linii brzegowej
chcemy trwale usunąć osad z dna zbiornika, a nie jedynie wspierać jego naturalne procesy przemiany
zależy nam na szybkim i przewidywalnym efekcie prac
oczekujemy rozwiązania kontrolowanego technologicznie, którego zakres można dokładnie określić i zweryfikować
chcemy przywrócić parametry techniczne akwenu (głębokość, pojemność retencyjną, geometrię dna), niezależnie od grubości warstwy osadu
zależy nam na minimalnej ingerencji w otoczenie i precyzyjnym prowadzeniu prac

W praktyce podstawą skutecznej rewitalizacji jest nieinwazyjne usunięcie osadu metodą refulacji wraz z jego odwodnieniem. Działania biologiczne mogą stanowić element wspierający dalsze funkcjonowanie zbiornika, jednak nie zastępują fizycznego odmulania ani nie eliminują nagromadzonej warstwy osadów dennych.

Na etapie planowania rewitalizacji akwenu warto skontaktować się z firmą specjalizującą się w tej dziedzinie, która dysponuje zapleczem merytorycznym, naukowym oraz technologicznym.

Jak bezpiecznie usunąć osad denny, nie szkodząc rybom i roślinom?

Bezpieczne odmulanie opiera się na precyzyjnym planowaniu prac oraz ograniczeniu ingerencji w strefę przybrzeżną. Kluczowe jest prowadzenie działań poza okresem tarła ryb oraz przy stabilnych warunkach hydrologicznych. Urządzenie zasysa osad denny w postaci pulpy bez wzniecania drobnych cząstek osadu do toni i transportuje go rurociągiem do miejsca deponacji. Wydobyty materiał trafia do laguny, mobilnego geotekstylnego deponatora lub w inne wyznaczone pole odkładu, gdzie następuje oddzielenie wody od frakcji stałej. Woda odzyskana w procesie odwadniania może wrócić do akwenu, co ogranicza jej straty i minimalizuje wpływ na ekosystem.

Czy bakterie biologiczne i rośliny pomogą rozłożyć osady denne?

Naturalne procesy biologiczne mogą wspierać rozkład części materii organicznej, szczególnie gdy osad ma głównie charakter organiczny i w zbiorniku występują dobre warunki tlenowe. Rośliny zanurzone i wynurzone stabilizują brzegi oraz wychwytują część składników odżywczych dopływających do akwenu, jednak należy pamiętać, że biomasa roślinna wymaga kontroli i usuwania, aby nie zwiększała ilości materii organicznej w akwenie. Metody biologiczne nie usuwają fizycznie warstwy osadu z dna – w przypadku nagromadzonego lub mineralnego mułu pełnią jedynie funkcję wspierającą i nie zastępują nieinwazyjnego usuwania osadów metodą refulacji.

W procesie planowania rewitalizacji akwenu warto skontaktować się z firmą specjalizującą się w tej dziedzinie, która posiada zaplecze merytoryczne, naukowe oraz technologiczne.

Jak gospodarować wydobytym osadem i gdzie go bezpiecznie składować?

Wydobyty osad denny po odessaniu ma postać uwodnionej pulpy, dlatego pierwszym etapem jest jego odwadnianie. W zależności od warunków terenowych oraz skali prac stosuje się mobilne geotekstylne deponatory, pola odwadniania lub mechaniczne systemy odwadniające. Proces ten pozwala oddzielić wodę od frakcji stałej oraz znacząco zmniejszyć objętość materiału. Woda oddzielona w trakcie odwadniania może wrócić do zbiornika, co ogranicza jej straty i pozwala zachować stabilność poziomu w akwenie.

Osady o odpowiednich parametrach, potwierdzonych badaniami, mogą zostać wykorzystane do rekultywacji terenu lub jako materiał poprawiający właściwości gleby – pod warunkiem zgodności z obowiązującymi przepisami. Należy jednak podkreślić, że w przypadku wywozu osadu poza teren, z którego został wydobyty, podlega on przepisom Ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach oraz klasyfikacji zgodnie z Rozporządzeniem w sprawie katalogu odpadów. W takiej sytuacji osad traktowany jest jako odpad i wymaga odpowiedniego kodu oraz zagospodarowania zgodnie z wymaganiami prawa.

Sposób postępowania każdorazowo zależy od wyników analiz oraz obowiązujących regulacji. W przypadku stwierdzenia zanieczyszczeń osad kwalifikowany jest jako odpad i przekazywany do uprawnionego podmiotu.

Jak zmienić pielęgnację, by zapobiegać ponownemu gromadzeniu osadu?

Stworzenie strefy filtracyjnej blokującej dopływ biogenów.
Wytyczenie i wprowadzenie stref akwenu
- litoral
- płytka strefa z pożyteczną roślinnością wodną
- strefa wody otwartej
Planowe usuwanie biomasy roślinnej (roślinność wodna).
Zrównoważona struktura rybostanu opierająca się na przewadze ryb drapieżnych (sandacz, okoń, szczupak) oraz gatunkach drobnych ryb spokojnego żeru takich jak ukleja, słonecznica, płoć itp. Mniejsza presja na dno, mniej zawiesiny i resztek pasz.
Poprawa cyrkulacji i warunków tlenowych. Dyfuzory denne lub fontanny napowietrzające zmniejszają beztlenowy rozkład i wiązanie fosforu w mule.

Od czego zacząć plan usuwania osadów w akwenie?

Na początku warto określić jasne cele prac, np. przywrócenie pierwotnej głębokości zbiornika, poprawę przejrzystości wody, odbudowę bioróżnorodności lub przygotowanie akwenu do funkcji rekreacyjnej.

Kolejnym krokiem jest rozpoznanie stanu technicznego i środowiskowego zbiornika.

Obejmuje ono pomiary grubości warstwy osadu i głębokości, jak również obmiar oraz określenie proporcji stref akwenu, tj. strefy przybrzeżnej z roślinnością wodną (litoral) do strefy wody otwartej. Zebrane dane stanowią podstawę do doboru technologii rewitalizacji akwenu.

Dla części zadań potrzebne mogą być uzgodnienia administracyjne. Rozwiązania stosowane przez Nowapol obejmują m.in. precyzyjne odmulanie stawu metodą refulacji, odwadnianie osadów, wykaszanie i wygrabianie roślin, a także rewitalizację z elementami rekreacji, w tym budowę plaż. Prace prowadzone są w sposób minimalizujący ingerencję w środowisko. Potwierdzeniem dbałości o standardy jest certyfikat ISO 14001:2015; kopię certyfikatu i szczegółowy opis polityki środowiskowej udostępniono w sekcji certyfikaty.